سيد صادق سجادى
21
تاريخ برمكيان ( فارسى )
با تكيه بر گزارشهاى مختلف مورخان و نويسندگان كهن در كنار تحقيقات جديدتر ، كه سخت اندك است ، و مقايسهء انواع روايات ، تصويرى از برمكيان عرضه كنم . بخش دوم ، متن اخبار برمكيان و تصحيح انتقادى اين اثر است . براى اين كار از سه نسخه استفاده كردهام : 1 - نسخهء موسوم به اخبار برامكه كه به شمارهء 282 در سن پطرزبورگ ( لنينگراد ) محفوظ است و اصلا از جمله كتابهاى بقعهء شيخ صفى الدين اردبيلى بوده است . نسخهاى است به قطع رقعى به خط نسخ و تعليق با سرلوحهاى رنگى و مزيّن به گل و بوته در 120 برگ . پايانش افتادگى دارد . عناوين حكايات نيز رنگى است . نسخه تاريخ كتابت ندارد ولى نبايد كهنتر از سدهء 8 ق باشد . اين نسخه در تصحيح متن حاضر « اساس » قرار داده شد و در حواشى ، مراد از « اساس » همين نسخه است . 2 - نسخهء خطى لاهور موسوم به اخبار برمكيان از مجموعه نسخ خطى شيرانى است كه به شمارهء 3072 / 67 در فهرست كتابخانهء دانشگاه پنجاب لاهور ثبت شده است . تاريخ كتابت نسخه بسيار متأخر و داراى رقم 1266 ق است ولى با توجه به رسم الخط آن به نظر مىرسد كه از روى نسخهاى بسيار كهنتر استنساخ شده است . اين نسخه در حواشى ما با نشانهء « ل » شناخته مىگردد . 3 - اكرام الناس كه پيش از اين در همين مقدمه توصيف شد ، چاپى بس مغلوط و نابسامان است . اين نسخه در حواشى با نشانهء « ك » مشخص گرديده است . اين هر سه نسخه با يكديگر اختلافهاى بسيار دارد و بويژه نسخهء لاهور مشتمل بر حكاياتى است كه در دو نسخهء ديگر وجود ندارد . با اين همه به سبب آنكه نسخهء پطرزبورگ اقدم نسخ موجود و نيز صحيحتر و مضبوطتر است و هر حكايتى عنوانى خاص دارد ، آن را اساس قرار داديم و با آن بخش از نسخههاى لاهور و اكرام الناس كه در اساس نيز وجود دارد مقابله كرديم و اختلافها را در حاشيه آورديم . بخشى از نسخهء لاهور ، شامل 38 حكايت ، در نسخهء اساس ، و بعضى از آنها در اكرام الناس نيز وجود ندارد . اين بخش را به عنوان ضميمه در پايان كتاب قرار داده با نسخهء « ك » مقايسه كرده و اختلافها را نشان داديم . اخبار برمكيان به لحاظ رسم الخط و ويژگيهاى دستورى و واژگان و تعابير و تركيبات ، خصوصياتى دارد كه به مهمترين آنها اشاره مىشود :